Βλέπω συχνά γύρω βαριεστημένους συνανθρώπους μου που αναζητούν στις οθόνες τους το αλατοπίπερο της ζωής. Τους λέω, ρε παιδιά, ανοίξτε τα μάτια, γίνετε ενεργητικοί, εξερευνήστε, βιώστε τη δική σας εμπειρία, κατακτήστε μόνοι τη γνώση. Τίποτα αυτοί. Το χαβά τους. Βλέπουν την εμπειρία των άλλων μέσα από οθόνες και άλλα (φερόμενα) κινητά καλούδια που τους επέβαλλε ο λεγόμενος {σύγχρονος} τρόπος ζωής και νομίζουν τα κορόιδα ότι ζουν. Αμ δε, άλλος ζει κι εσύ βλέπεις.

Καιρός να ζήσεις κι εσύ λέω σε ένα φίλο, άντε ξεκούνα. Και που να πάω. Δεν ξέρω, μου λέει. Να γυρίζω σαν το χαμένο; Θα σου προτείνω του λέω περιπέτεια και γνώση στη φύση και τον πολιτισμό. Θα είναι όλα κοντά, μικρές αποστάσεις, μη μου καις και βενζίνα τώρα εποχή κρίσης. Ζηλευτός ο τόπος μας. Έχει πλούτο απ όλα αυτά, όχι μόνο μες στην πόλη, αλλά και τριγύρω. Πάμπολλα ενδιαφέροντα αραδιασμένα στο μοναδικό τοπίο.

Άντε να ξεκινήσουμε από την ανατολή, εκεί που πηγάζει το φως. Ένα σπάνιο γεωλογικό δεδομένο, η Βαράσοβα, ορθώνεται επιβλητικά. Από τον Απρίλη μέχρι τον Ιούνη ανθίζει η Κενταύρια της Βαράσοβας (Centauria heldreichi), το σπάνιο και μοναδικό αγριολούλουδο που φυτρώνει μόνο εδώ και πουθενά αλλού στον κόσμο. Θα το βρούμε δίπλα στην κατάληξη του δρόμου στις πηγές, σκαλωμένο στα κάθετα βράχια. Εκεί που είναι το εκπληκτικό αναρριχητικό πεδίο.

Δεξιά του οικισμού του Κρυονερίου στέκει μέσα σε αλσύλλιο ευκαλύπτων η υποδομή του ιστορικού σιδηροδρομικού σταθμού, κληρονομιά του άξιου Μεσολογγίτη Πρωθυπουργού Χαρίλαου Τρικούπη, την οποία εγκαταλείψαμε κι απαξιώσαμε. Το κτίριο του σιδηροδρομικού σταθμού, έργο γύρω στο 1892-93, χαρακτηρίζεται ως διατηρητέο. Γενικότερα, τα κτίρια των σιδηροδρομικών σταθμών αυτής της περιόδου, πέραν του αρχιτεκτονικού και ιστορικού τους ενδιαφέροντος, αποτελούν σημαντικό κομμάτι της ιστορίας των Ελληνικών Σιδηρόδρομων. Το σύνολο αυτής της εθνικής υποδομής, αποτελεί έργο φιλόδοξο, πρωτοποριακό και κολοσσιαίο για την εποχή του. Δεν πρέπει να ξεχνάμε και τη διάνοιξη της διώρυγας του Ισθμού την ίδια περίοδο, καθώς και την ιδέα της ζεύξης Ρίου-Αντιρρίου. Η εικονιζόμενη γραμμή συνέδεε την Πάτρα/Κρυονέρι με το Αγρίνιο. Προ μερικών ετών απέτυχε η επαναλειτουργία της, παρά το ότι διατέθηκαν πόροι και υλοποιήθηκαν έργα για τούτο.

Στα λίγα υγρολίβαδα (προστατευόμενος υγροτοπικός οικότοπος) που γλίτωσαν το μπάζωμα, στα δυτικά και βόρεια του οικισμού, θα δούμε το Μάιο ανθισμένες τις άγριες ορχιδέες Orchis laxiflora. Κάπου ψηλά στα κάθετα βράχια φαίνεται ακόμα η φωλιά των τελευταίων Χρυσαετών που φώλιαζαν προ 20ετίας στο βουνό.

Τι να πρωτοπούμε για το βυζαντινό παρελθόν της Βαράσοβας. Το Άγιο Όρος της Αιτωλίας την ονόμασαν. Γεμάτο σπήλαια τριγύρω το βουνό. Σε πολλά από αυτά διέμεναν αναχωρητές μοναχοί, μόνοι ή σε κοινοβιακή οργάνωση. Χαρακτηριστικό είναι του Αγίου Νικολάου Νότιας Βαράσοβας, το οποίο μελέτησε και ανάσκαψε ο αείμνηστος Αγρινιώτης καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας Αθαν. Παλιούρας. Με ένα βαρκάρη από την Κάτω Βασιλική μπορούμε να το επισκεφθούμε. Στις αρχές του ΄70 ο παλαιοανθρωπολόγος Άρης Πουλιανός (γνωστός για το έργο του στο σπήλαιο Πετραλώνων Χαλκιδικής), επισκέφθηκε το απόκρημνο σπήλαιο του Αγ. Νικολάου Δυτ. Βαράσοβας, στο οποίο αντικρίζουμε σήμερα τα ερείπια μικρής κοινοβιακής μονής. Διαπίστωσε κατοίκηση ανθρώπων στην εποχή του λίθου.

Μετά τη θαλασσινή αύρα του Κρυονερίου, επιστέφουμε προς το Γαλατά. Περίπου ένα χλμ νότια του χωριού, συναντούμε το μικρό βυζαντινό ναό του Αγίου Ιωάννη. Η πλούσια αγιογράφηση του ναού έχει σημαντική φθορά, σε ένα τόπο με πολύ υγρασία. Η μελέτη της καθώς και τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του ναού, παραπέμπουν την κατασκευή του στην ύστερη Βυζαντινή εποχή των Παλαιολόγων.

Ας πάμε τώρα μια βόλτα στο Κάτω Μπουχώρι (Ευηνοχώρι). Λίγο πιο κάτω από τα καφενεία θα συναντήσουμε τη Μπουχωρίτικη Κούλια. Ένα οχυρό πυργόσπιτο από την εποχή της τουρκοκρατίας, διατηρημένο σε καλή κατάσταση λόγω του ότι αιώνες τώρα κατοικείται. Η λέξη ¨κούλια¨ εμφανίζεται στην Τουρκοκρατία και απαντάται σε άλλα μέρη ως ¨κουλές-γουλές¨ , προέρχεται απ’ την Τουρκική λέξη “KULE”, που σημαίνει πύργος. Τον φρουριακό – αμυντικό χαρακτήρα του κτιρίου εξασφαλίζουν οι εξαιρετικής κατασκευής παχείς λιθόκτιστοι τοίχοι, η απουσία ανοιγμάτων στο ισόγειο, τα λίγα παράθυρα και 38 πολεμίστρες.

Αν έχουμε ακόμα όρεξη για περιπέτεια, τότε αξίζει να πάμε στο Δέλτα του Ευήνου, ακολουθώντας τον ασφάλτινο δρόμο που διασχίζει την πεδιάδα του Ευηνοχωρίου, με αφετηρία το Κάτω Ευηνοχώρι. Βέλτιστη εποχή, χειμώνας με καλό καιρό. Ο βατός χωματόδρομος στα δεξιά θα μας οδηγήσει στην εκβολή του Διαύλου της Κλείσοβας. Θα αντικρύσουμε αχανείς ορίζοντες και πληθώρα πουλιών από πολλά είδη. Τα κιάλια είναι εδώ χρήσιμο εργαλείο.

Ο Εύηνος συνδέεται με πολλούς αρχαιοελληνικούς μύθους. Ο Ησίοδος αναφέρει ότι οι Τιτάνες Ωκεανός και Τηθύς γεννοβολούν τρεις χιλιάδες ποταμούς. Ονομάζει 25 από αυτούς, όπως, τον Αλφειό, το Νείλο, το Δούναβη, τον Αχελώο και τον Εύηνο. Ο Απολλόδωρος λέει ότι ο Εύηνος είναι γιος του Άρη και της Δημονίκης. Η τελευταία ήταν κόρη του Αγήνορα και της Επικάστης και εγγονή του Πλευρώνα και του Καλυδώνα. Ο Εύηνος ποταμός είναι γνωστός και από το πέρασμα του Ηρακλή και της Δηιάνειρας. Ο Ηρακλής, μετά την πάλη με τον Αχελώο διέμεινε στην Καλυδώνα του Οινέα, και παντρεύτηκε την κόρη του Δηιάνειρα. Όταν ο μυθικός ήρωας αναγκάστηκε να φύγει από εκεί, ο Κένταυρος Νέσσος, περατάρης του ποταμού και θυμωμένος μετά τη μάχη του Ηρακλή με τους Κενταύρους στη Φολόη της Ηλείας, όπου ο Ηρακλής είχε φονεύσει αρκετούς από αυτούς, πρόσβαλε τη Δηιάνειρα. Ακολούθησε μάχη όπου ο Ηρακλής τον φόνευσε.

Μια ακόμα εξόρμηση ανατολικά του Μεσολογγίου. Δυο χιλιόμετρα βόρεια της Γαβρολίμνης και μέσα σε ήσυχο φυσικό τοπίο με ελιές πεύκα, κυπαρίσσια και βελανιδιές, συναντούμε το βυζαντινό ναό Κοίμησης της Θεοτόκου. Η τοποθεσία καλείται Πανακτζή. Πιθανά από τη λέξη αυτή προήλθε το προσωνύμιο Παναξιώτισσα. Κατ΄άλλη εκδοχή, εξ΄ Αυτής που αξιώθηκε των πάντων, εννοώντας βέβαια την Παναγία. Ο ναός χτίστηκε στα τέλη του 10ου αιώνα, σε ένα τόπο και μια ιστορική περίοδο που άκμαζε ο μοναχισμός και ιδιαίτερα ο ασκητικός μοναχισμός στα σπήλαια της γειτονικής Βαράσοβας. Αποτελεί μοναδικό αρχιτεκτονικό πρότυπο ρυθμού σταυροειδούς με τρούλο, μεταβατικού τύπου. Αφού είστε εκεί, παρατηρήστε τον περίτεχνο διάκοσμο του τρούλου. Πραγματικό έργο τέχνης. Το ερειπωμένο κτίριο πάνω από το ναό ήταν παραδοσιακό ελαιοτριβείο με μυλόπετρες, ανήκε στη μονή και λειτουργούσε μέχρι το 1960.

Άγιος Γεώργιος

Βόρεια του Ευηνοχωρίου και δεξιά πριν το χωριό Άγιος Γεώργιος, συναντούμε τον βυζαντινό ναό του Αγίου Γεωργίου, που έδωσε το όνομά του στο χωριό. Πρωτοχτίστηκε την παλαιοβυζαντινή περίοδο ως τρίκλιτος βασιλικού ρυθμού. Κατά τον 10ο αιώνα μετασκευάστηκε, όπως και αργότερα την εποχή του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Κατά την τουρκοκρατία γκρεμίστηκαν τα δυο κλίτη του ναού κι απέμεινε το μεσαίο που βλέπουμε σήμερα. Αποτελεί στις μέρες μας κοιμητηριακό ναό του χωριού. Αξίζει να τον επισκεφθούμε ανήμερα του Αγιωργιού, τότε που γίνεται εκεί πανηγυρικά το έθιμο με τις ιπποδρομίες.

Μονή Τριμητού


Για αυτούς που αναζητούν πιο περιπετειώδεις αναζητήσεις στο βουνό και έχουν μέσο να κινηθούν σε όχι καλό χωματόδρομο, προτείνεται μια εξόρμηση στην ανατολική πλευρά του Αράκυνθου, στη μονή Παναγίας Τριμητού. Το προσωνύμιο Τρημητού φαίνεται ότι προέρχεται από «του Ερημίτου». Συναντούμε τα ερείπια της Βυζαντινής μονής σε πλάτωμα των ανατολικών πλαγιών του Αράκυνθου, μέσα σε πλούσιο δάσος βελανιδιών και αριών. Πρόσβαση έχουμε με δασικούς δρόμους από το χωριό Κουτσοχέρι (περιοχή Αϊ Γιώργη – Ευηνοχωρίου), αλλά και από τον οικισμό Παραδείσι Μακρινείας. Ο αρχικός ναός ήταν τρίκλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική. Στα ερείπιά του οικοδομήθηκε κάπου στα μέσα του 10ου αιώνα ο υφιστάμενος ναός. Τριγύρω βλέπουμε τα ερείπια συγκροτήματος κελιών και άλλων κτιρίων. Σώζεται τμήμα του ψηλού μαντρότοιχου. Εικάζεται ότι οι ναοί χρησιμοποίησαν αρχιτεκτονικά μέλη προϋπάρχοντος ναού της Αρτέμιδας. Αξέχαστο θα μας μείνει το σκηνικό με τις γιγάντιες βελανιδιές, τις αριές και τα πλατάνια που πλαισιώνουν το μνημείο.

Μεσολόγγι
Γιάννης Ρουσόπουλος

* Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από το Saltsinistas Magazino Τεύχος 4