Ο πολιτισμός, ο βαθμός δηλαδή ανάπτυξης των υλικών και πνευματικών συνθηκών της κοινωνικής ζωής στο πέρασμα των χρόνων καθώς και η ιστορία του τόπου αποτελούν τα μεγαλύτερα κεφάλαια της πόλης του Μεσολογγίου.

Η χρονομηχανή της πόλης είναι τα μουσεία της και τα ποικίλα μνημεία που υπάρχουν εντός και εκτός των τειχών. Η αφήγηση που συνοδεύει τα μουσεία και μνημεία είναι ο βιωματικός σύνδεσμος με το παρελθόν και ο μόνος τρόπος να κατανοήσει κανείς τον πλούτο εμπειριών που αντιπροσωπεύουν τόσος ο τόπος όσο και τα σύμβολα του.

Ένα τέτοιο ταξίδι στον πολιτιστικό χωροχρόνο είχαμε την ευκαιρία να απολαύσουμε με τον Γιώργο Αποστολάκο, διπλωματούχο ξεναγό, απόφοιτο της σχολής ξεναγών Μεσολογγίου.Θέμα της συζήτησης μας οι μουσειακές εγκαταστάσεις της πόλης του Μεσολογγίου και της ευρύτερης περιοχής και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν.

Ποια τα σημερινά προβλήματα των μουσειακών εγκαταστάσεων;

Μέσα στην πόλη του Μεσολογγίου συναντάμε τις εξής μουσειακές δομές: Τον Κήπο των Ηρώων, το μουσείο Ιστορίας και Τέχνης του δήμου – αυτό που αποκαλούμε δημοτική Πινακοθήκη – τα μουσεία των οικιών Παλαμά και Τρικούπη, το κέντρο Λόγου και Τέχνης «Διέξοδο», το «Διεθνές Κέντρο Έρευνας & Μελέτης για τον Λόρδο Βύρωνα και τον Φιλελληνισμό», την Πινακοθήκη Χρήστου & Σοφίας Μοσχανδρέου.

Δυστυχώς, το σπίτι του Τρικούπη παραμένει  κλειστό αφού τα εκθέματα είχαν μεταφερθεί για συντήρηση στην Αθήνα. Το πρόγραμμα αυτό υλοποιείτο από τη Βουλή των Ελλήνων και είχε ενταχθεί στο ΕΣΠΑ. Όπως γνωρίζετε όμως, τον τελευταίο ενάμισι χρόνο, δεν εκτελούνται έργα του προαναφερθέντος προγράμματος. Παρ όλα αυτά, ο εξωτερικός του χώρος, χρησιμοποιήθηκε μερικές φορές σαν συναυλιακός  χώρος, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, με επιτυχία.

DSC_0208

Ως προς το μουσείο της οικίας Παλαμά μου είχαν γίνει πολλές φορές στο παρελθόν παράπονα από επισκέπτες ότι είναι συνεχώς κλειστό. Αυτή την περίοδο, το θέμα αυτό εκτιμώ πως έχει λυθεί με την τοποθέτηση κάποιων εκ των επαναπροσληφθέντων  σχολικών φυλάκων. Με αυτό το ανθρώπινο  δυναμικό, προσανατολίζεται, όπως φαίνεται, η παρούσα δημοτική αρχή, να κρατήσει ανοιχτά τα μουσεία της πόλης στο μέλλον. Το σπίτι του Παλαμά λοιπόν, πρέπει να είναι ανοικτό τις καθημερινές από τις 9.00 μέχρι και τις 15.15 και τα Σαββατοκύριακα 9.00 με 13.00, ενώ είναι επισκέψιμο μόνο στο ισόγειο. Οι τεχνικές υπηρεσίες έχουν απαγορεύσει την επίσκεψη στον όροφο για λόγους ασφαλείας. Επίσης έχει γίνει προμελέτη και προσπάθεια ένταξης του χώρου σε πρόγραμμα ΕΣΠΑ, χωρίς όμως ακόμα, κάποιο ορατό  αποτέλεσμα.

Στον Κήπο των Ηρώων, το Ιερό Ταφείο των πολιορκημένων, που αποτελεί την μοναδική περιφερειακή γλυπτοθήκη της Ελλάδος, το μοναδικό ιστορικό πάρκο αναφορικά με την Ελληνική Επανάσταση, υπάρχει σοβαρό θέμα ως προς την φύλαξή του.

Στον Κήπο των Ηρώων, το Ιερό Ταφείο των πολιορκημένων, που αποτελεί την μοναδική περιφερειακή γλυπτοθήκη της Ελλάδος, το μοναδικό ιστορικό πάρκο αναφορικά με την Ελληνική Επανάσταση, υπάρχει σοβαρό θέμα ως προς την φύλαξή του. Μέχρι τον Ιούλιο, υπήρχε φύλακας, δημοτικός υπάλληλος στην υπηρεσία καθαριότητας. Η προηγούμενη δημοτική αρχή, επειδή ο υπάλληλος είχε σοβαρό πρόβλημα υγείας, για να αποφευχθεί η πρόωρη συνταξιοδότησή του, τον είχε τοποθετήσει, ως φύλακα, στον Κήπο των Ηρώων, επιφορτισμένο όμως και με την καθαριότητά του. Ο άνθρωπος αυτός σιγά σιγά, αγάπησε τον Κήπο. Με την πάροδο των μηνών παρέμενε πέραν του ωραρίου του, όλο και περισσότερο, με αποκορύφωμα το τρίμηνο Μάιος, Ιούνιος, Ιούλιος του ΄15, όταν βρισκόταν εντός του χώρου όλο το 24ωρο. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να πάψουν οι «βραδινοί» και όχι μόνο, «επισκέπτες» να εισέρχονται στο Ιερό Ταφείο και να κάνουν τις όποιες «συναλλαγές», αφήνοντας σκουπίδια, προφυλακτικά, σύριγγες. Μέχρι και μολότοφ είχε βρει. Δυστυχώς, από τα τέλη Ιουλίου, μετά τις δύο το μεσημέρι που φεύγει η κοπέλα που είχε προσλάβει ο δήμος με τα «πεντάμηνα», δεν υπάρχει φύλαξη του χώρου.

Δεν γνωρίζω τι θα συμβεί μετά τις 15 Δεκεμβρίου, τότε που θα μείνει μόνη της η μόνιμη υπάλληλος και μέχρι σήμερα τουλάχιστον, φεύγει στις 12:30 με 12:40. Το καλοκαίρι τι θα γίνει που νυχτώνει στις 8-9μ.μ. Ανεξέλεγκτα κάποιος θα μπορεί να μπει και να κάνει ό,τι θέλει. Κάποια στιγμή που το είχα συζητήσει με τον αρμόδιο αντιδήμαρχο, κο Διαμαντόπουλο, μου είχε πει πως θα διευθετούσε το ζήτημα. Αναμένουμε λοιπόν.

_DSC9341-1200

«Ξεναγοί και Μεσολόγγι. Εσύ, πώς βρέθηκες εδώ;»

Ήρθα στο Μεσολόγγι το 1994 να σπουδάσω στην Σχολή Ξεναγών Γενικής Εκπαίδευσης Μεσολογγίου. Η Σχολή αυτή λειτούργησε μόνο μία εκπαιδευτική περίοδο, 1994-1997. Ήταν δημόσια σχολή του ΕΟΤ. Στη σχολή είχαν μπει 35 άτομα από τα οποία αποφοίτησαν τα 28. Οι τότε διοικούντες και βουλευτές δεν κινήθηκαν ώστε να επαναλειτουργήσει ή να κρατηθεί στην πόλη. Τότε, υπήρχαν 4-5 άτομα από το Μεσολόγγι και την ευρύτερη περιοχή. Τελικά, παρέμεινα εγώ που δεν είμαι Μεσολογγίτης εξ αίματος. Είμαι όμως εκ πεποιθήσεως. Γι ‘αυτό και πάλεψα να βρίσκομαι και να δραστηριοποιούμαι επαγγελματικά εδώ. Μέχρι και στη Δικαιοσύνη έφτασα γιατί μου είχε, παρανόμως, απαγορευθεί να ξεναγώ στους χώρους του Μεσολογγίου, επί δημαρχίας Γιάννη Αναγνωστόπουλου, ενώ, παρανόμως πάλι, επιτρεπόταν σε υπαλλήλους του δήμου. Σε αυτό το σημείο θα μου επιτρέψετε να ευχαριστήσω δημόσια τον πεθερό μου κο Ανδρέα Εμμανουήλ, δικηγόρο στο επάγγελμα, γιατί χωρίς την στήριξή του δεν θα ήμουν στο Μεσολόγγι. Ο τότε δήμαρχος, αναγνωρίζοντας το λάθος του, όχι μόνο αποκατέστησε το αυτονόητο, αλλά μου έδωσε, μέσω του Πνευματικού Κέντρου που τότε επόπτευε τον Κήπο των Ηρώων, κλειδί για το φυλάκιο εντός του Κήπου. Με τον επόμενο δήμαρχο κο Κατσούλη είχα άψογη συνεργασία. Έτσι διαφαινόταν αρχικά, πως θα ήταν και η συνεργασία με την παρούσα δημοτική αρχή Καραπάνου εφόσον μου επροτάθη να διατελέσω έφορος για την προστασία, αξιοποίηση και προβολή μνημείων και αρχαιολογικών χώρων της περιοχής. Με αυτή, άλλωστε, την ιδιότητα και μετά από παραίνεση του Πνευματικού Κέντρου, ενημέρωσα προσωπικά την προϊστάμενη της Εφορείας Αρχαιοτήτων, όταν κατά τη διάρκεια κοπής φοίνικα εξαιτίας του «κόκκινου σκαθαριού» κατέπεσε το μνημείο του Γεωργίου Κίτσου. Η Κα Βικάτου υπέδειξε την ορθή αποκατάσταση του μνημείου με επίβλεψη της Εφορείας Νεωτέρων Μνημείων, η γνωστοποίηση όμως του θέματος φαίνεται πως ενόχλησε κάποιους κι έτσι, άλλαξαν την κλειδαριά του φυλακίου, όπως επίσης μου απαγόρευσαν να χρησιμοποιώ τους χώρους του, την τουαλέτα και το ρεύμα για τον ηλεκτρονικό υπολογιστή μου. Ξεχάστε επομένως τη γνωστή εικόνα, να κάθεται έξω από το σπιτάκι στον Κήπο ο ξεναγός Γιώργος Αποστολάκος. Τους τελευταίους μήνες με βρίσκετε στα σκαλιά του τάφου του Μπότσαρη. Σε αυτό το σημείο θα μου επιτρέψετε πάλι να ευχαριστήσω τους ιδιοκτήτες του αναψυκτηρίου «Αλωνάκι» απέναντι από τον Κήπο, κυρίως όμως τους υπαλλήλους, την διεύθυνση και τον ιδιοκτήτη του ξενοδοχείου “LIBERTY”, γιατί τους τελευταίους μήνες μου επιτρέπουν να χρησιμοποιώ τους χώρους τους καθ’ οιονδήποτε τρόπο.

«Άλλοι επισκέψιμοι χώροι;»

Εντός των τειχών η Διέξοδος. Εκπληκτικός χώρος! Με τον Κο Νίκο Κορδόση έχουμε πολύ καλή σχέση από τότε που ήρθα ως φοιτητής στην πόλη. Τον ευχαριστώ ιδιαιτέρως γιατί φροντίζει, όλα αυτά τα χρόνια ο ίδιος και οι συνεργάτες του, να έχω φυλλάδια   τόσο για τον κύριο χώρο της Διεξόδου όσο και για την πολιτιστική βιβλιοθήκη. Κάτι αντίστοιχο θα έπρεπε να κάνει και ο Δήμος, για τους χώρους που θα μπορούσε να επισκεφτεί κάποιος στο Μεσολόγγι. Η προηγούμενη δημοτική αρχή είχε προχωρήσει στην έκδοση φυλλαδίων και χαρτών, έχουν όμως εξαντληθεί.

Άλλη σημαντικότατη προσπάθεια είναι αυτή της Βυρωνικής εταιρείας και της προέδρου της, Κας Ροδάνθης Φλώρου, την οποία και ευχαριστώ γιατί με χρησιμοποιεί κατά τη διάρκεια συνεδρίων. Το Διεθνές Κέντρο Έρευνας & Μελέτης για τον Λόρδο Βύρωνα και τον Φιλελληνισμό , αποτελεί έναν άρτιο και επισκέψιμο χώρο, που προσελκύει και πολλούς ξένους μελετητές οι οποίοι επισκέπτονται το Μεσολόγγι για να γνωρίσουν τον Βύρωνα μέσα από τα βιβλία της βιβλιοθήκης του. Καθηγητές πανεπιστημίων, φοιτητές, ιστορικοί φτάνουν στην πόλη για να μελετήσουν και να εμπνευστούν. Είναι και αυτό ένα είδος τουρισμού, μπορεί μικρό στον αριθμό επισκεπτών, αλλά σημαντικής εμβέλειας.

Σημαντικός είναι και ο μαθητικός τουρισμος και η προσπάθεια που έχει κάνει τα τελευταία χρόνια προς αυτή την κατεύθυνση το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Μεσολογγίου, με το οποίο συνεργάζομαι τελευταία. Η υπεύθυνή του ΚΠΕ, Κα Γιαννακογεώργου, διαχειρίζεται το πιο ευαίσθητο κομμάτι του τουρισμού. Τους χαρακτήρες των μαθητών. Των αυριανών πρεσβευτών της περιοχής μας.

«Τρόποι βιώσιμοι για την συντήρηση και εξέλιξη των πολιτιστικών δομών της πόλης;»

Χρειάζεται ανθρώπινο δυναμικό. Άνθρωπος που θα βρίσκεται στους χώρους, όχι μόνο να τους ανοίγει και να τους κλείναι αλλά και να ενδιαφέρεται για αυτούς. Θα μπορούσε να γίνει μία πρώτη κάλυψη με κάποιους υπαλλήλους του Δήμου, αν και το επιχείρημα που ακούγεται είναι ότι δεν υπάρχουν επαρκή άτομα. Ίσως ο Δήμος μας δεν κατάφερε να εκμεταλλευτεί σωστά την κινητικότητα των υπαλλήλων γιατί είναι γνωστό ότι πολλοί Δήμοι επωφελήθηκαν με υπαλλήλους από αυτή την διαδικασία.

Θεωρώ ότι χρήματα από τα μουσεία θα μπορούσαν να παραχθούν αλλά με μέτρο. Τι εννοώ; Για παράδειγμα είχε προταθεί στο παρελθόν να υπάρχει εισητήριο στον Κήπο των Ηρώων. Πρόκειται όμως για ένα κοιμητήριο, ένα νεκροταφείο. Θα μπορούσε να υπάρχει μία καλαίσθητη πινακίδα ώστε κατά την έξοδο από τον χώρο, όποιος επιθυμεί να συμβάλλει. Στα μουσεία θα μπορούσε να υπάρχει συμβολικό εισιτήριο της τάξης των 0,50 λεπτών του ευρώ. Έτσι ο Δήμος θα δείξει ότι διατηρεί την κοινωνική του ευαισθησία, ταυτόχρονα όμως θα έχει κάποια παραπάνω έσοδα.

Σε κάθε περίπτωση όμως η πόλη οφείλει να εξοικονομεί πόρους για το πολιτιστικό της κεφάλαιο.

«Υπάρχει επισκεψιμότητα στην πόλη;»

Οι επισκέπτες είναι κυρίως περαστικοί. Αυτό πιστεύω πως είναι το κύριο πρόβλημά μας. Πρέπει να πείσουμε τα τουριστικά γραφεία να προωθούν το Μεσολόγγι σαν βάση κι όχι σαν στάση. Κατά τα άλλα η επισκεψιμότητα εξαρτάται από την εποχή. Ο Κήπος των Ηρώων είναι ο πρώτος χώρος που επισκέπτονται και μετά κατευθύνονται στην Πινακοθήκη και στα σπίτια του Παλαμά  και του Τρικούπη. Αριθμητικά μιλώντας, το Ιερό Ταφείο των πολιορκημένων το επισκέπτονται περίπου 20.000 άνθρωποι συμπεριλαμβανομένων των μαθητών.

_DSC9326-1200

 Με ένα απλό έντυπο φυλλάδιο και μία βιωματική ξενάγηση οι άνθρωποι αυτοί μπορούν να γίνουν οι καλύτεροι πρεσβευτές της πόλης, η καλύτερη διαφήμιση.

«Πόσο χρόνο θέλει μια ολοκληρωμένη ξενάγηση;»

Για να δει κάποιος όλους τους μουσειακούς και αρχαιολογικούς χώρους του ευρύτερου Δήμου καθώς και την λιμνοθάλασσα χρειάζονται σίγουρα τρεις ημέρες.

Οι περαστικοί ή αυτοί που έχουν λίγες ώρες ζητούν να ξεναγούνται στον Κήπο των Ηρώων και την Πινακοθήκη. Τα τελευταία χρόνια όμως όλο και περισσότερο προσπαθώ να τους ξεναγώ είτε στους αρχαιολογικούς χώρους, είτε στο μουσείο της Βάσως Κατράκη. Είναι ένα από τα ελάχιστα μουσεία  αμιγώς χαρακτικής της Ευρώπης.

Κατράκειο

Ναι, το μουσείο της Βάσω Κατράκη είναι ξεχωριστό νομικό πρόσωπο. Στο συμβούλιο του είναι μεταξύ άλλων τα παιδιά της και πρόεδρος ο εκάστοτε Δήμαρχος. Ο Σωτήρης Γερμανός, ένας άνθρωπος που τον μεγάλωσε η Κατράκη, είναι αυτός που τόσα χρόνια κρατούσε ζωντανό το μουσείο χωρίς να πληρώνεται, ενώ η πληροφόρηση που έδινε για την ζωή της χαράκτριας ήταν εξαιρετική. Το μουσείο όμως, αν κάποιος δεν ήξερε τον Σωτήρη, και ήθελε να το επισκεφθεί, το έβρισκε κλειστό. Η σημερινή δημοτική αρχή, ορθώς, το λειτουργεί με ωράριο, δηλαδή το πρωί 10.00-13.00 και το απόγευμα 18:00 – 20:00 Δεν υπάρχει υπάλληλος στο μουσείο, αλλά το διατηρεί ανοιχτό ο Πρόεδρος του Τοπικού Συμβουλίου Αιτωλικού. Δεν γνωρίζω αν αμοίβεται.

Τι προτείνεις από εδώ και πέρα;

Ο Κήπος των Ηρώων έχει την μεγαλύτερη επισκεψιμότητα, παρ’ όλα αυτά, δεν είναι αυτή που θα μπορούσε να έχει. Ξέρετε πόσοι επισκέπτες τελειώνοντας την ξενάγηση μου λένε, «είχαμε ξαναπεράσει, αλλά αυτά που μας είπες δεν τα γνωρίζαμε» ή «τότε δεν είχαμε κάποιον να μας εξηγεί».  Ένα θέμα που χρήζει άμεσης αντιμετώπισης είναι αυτό των φοινικόδεντρων που πολύ φοβούμαι ότι θα εξαφανιστούν. Παρακολούθησα την ημερίδα που έγινε για το σκαθάρι και μου είπε ο ειδικός, που τον ξενάγησα αργότερα, πως με 40,000 € για δύο χρόνια, οι φοίνικες του Κήπου θα σώζονταν. Δηλαδή αυτό το ποσό είναι υπερβολικό για έναν χώρο που αποτελεί μνημείο παγκόσμιας εμβέλειας και σύμβολο ελευθερίας και θυσίας;

Μέσα στον Κήπο λοιπόν χρειάζεται έγκυρη, κυρίως όμως εμπνευσμένη ξενάγηση, αλλά και έντυπο υλικό το οποίο να ενημερώνει και για τους λοιποτον διευρυμένο Δαστεναντι του Κ΄ ύς χώρους που μπορεί κάποιος να επισκεφτεί στο Μεσολόγγι και στην ευρύτερη περιοχή.

Οι αρχαιολογικοί χώροι για παράδειγμα που περιβάλλουν την πόλη, δεν είναι ακόμα γνωστοί και η επισκεψιμότητα τους είναι μικρή αναλογικά με τη σημασία τους.

Το αναψυκτήριο επίσης που βρίσκεται έναντι του Κήπου τον Ηρώων αποτελεί πλέον έναν αντάξιο χώρο για τον επισκέπτη ο οποίος μπορεί να δει τοπικά παραδοσικαά προϊόντα, φωτογραφίες και να ξεκουραστεί.

 

Η νέα δημοτική αρχή θα μπορούσε να εκδώσει δύο χάρτες, ένα γενικό για τον διευρυμένο Δήμο και έναν  για τον επισκέπτη που έρχεται για λίγες ώρες και θέλει να κάνει μία ευχάριστη βόλτα στο Μεσολόγγι. Δεν είναι μόνο οι μουσειακοί και αρχαιολογικοί χώροι που μπορεί κάποιος να ξεναγηθεί. Υπάρχει ο υγροβιότοπος και το θεσπέσιο φυσικό περιβάλλον. Ο υγροβιότοπος είναι ο δεύτερος σε έκταση όλης της ευρωπαϊκής Μεσογείου, κάποιοι υποστηρίζουν ότι είναι ο πρώτος σε βιοποικιλότητα. Μαθαίνω ότι γίνονται κινήσεις προς αυτή την κατεύθυνση.

Ο Εμπορικός Σύλλογος της πόλης επίσης έδωσε συνέντευξη τύπου και κάλεσε όσους ασχολούνται με τον τουρισμό να συνεργαστούν. Μακάρι να έχει διάρκεια αυτή η προσπάθεια.  Η προηγούμενη δημοτική αρχή είχε κάνει αρκετά σοβαρή προσπάθεια, χωρίς διάρκεια όμως. Για πρώτη φορά είχε συμμετάσχει ο Δήμος μας σε έκθεση τουριστική, ενώ είχε καλέσει και τουριστικούς πράκτορες. Επιπροσθέτως, τοποθέτησε ενημερωτικές ταμπέλες επί της Εθνικής Οδού. Αυτονόητες κινήσεις που δεν πρέπει να γίνονται μία μόνο φορά. Χρειάζεται συνέχεια και συνέπεια.

Η παρούσα οικονομική συγκυρία μπορεί να μην βοηθάει, αλλά η συνεχής προσπάθεια  δεν πρέπει να σταματήσει. Δεν είναι δυνατόν να παραμένει αναξιοποίητος ένας τόσο ευλογημένος τόπος.